ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸದ ಉಪ ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ: ಎಸಿ ವಿರುದ್ಧ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಗರಂ

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸದ ಉಪ ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ: ಎಸಿ ವಿರುದ್ಧ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಗರಂ

ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬಾರದು’: ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉಪವಿಭಾಗ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ (SDM) 21 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆಕ್ಷೇಪ*

2007ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಂತೆ ಕಾನ್ಪುರ ನಗರದ ಉಪವಿಭಾಗ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ (SDM)ಗೆ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾಯ್ದೆ, 2007ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬಾಕಿ ಇದ್ದ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸದರ್, ಕಾನ್ಪುರ ನಗರದ ಉಪವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ (SDM) ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಂಭೀರ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.

SDM ಅವರು ಸತತ 21 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ.

ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸುವುದು “ಉತ್ತಮ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲ” (not a good idea) ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ. SDM ಮುಂತಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜೆ.ಜೆ. ಮುನೀರ್ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜೀತ್ ಶುಕ್ಲಾ ಅವರ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು. ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರ ವಕೀಲ ನಿಖಿಲ್ ಪಾಂಡೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಪರ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಕೌನ್ಸೆಲ್ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು.

SDM ಅವರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ 

ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಏಕೆ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿತು?

SDM ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ವರದಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. 2007ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ರಚಿಸಲಾದ ನಿರ್ವಹಣಾ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ (Maintenance Tribunal) ಅಧ್ಯಕ್ಷಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ SDM ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2026ರ ಜುಲೈ 1ರಿಂದ ಜುಲೈ 21ರವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ SDM ಅವರು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.

ನಂತರ ಜುಲೈ 22ರಂದು ಪ್ರಕರಣ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಲಿಖಿತ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಗಳು:

ಜುಲೈ 29: ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅಂತಿಮ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಆಗಸ್ಟ್ 19: ಅರ್ಜಿದಾರರು ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.

ಆಗಸ್ಟ್ 21: ಅರ್ಜಿದಾರರು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ SDM:

ಈ ಕಾಲಕ್ರಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲು ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

2007ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ SDMಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಿರುವಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ವಹಿಸಲಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ನಂತರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮುಂದಾಗಬೇಕು; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಪೀಠ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ನಿಗದಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಅಧ್ಯಕ್ಷಾಧಿಕಾರಿಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಅಥವಾ ಮುಂದೂಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.

ಅಧಿಕಾರಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಈ ಪ್ರಕರಣದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ವಿಚಾರಣಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ SDM ಅವರು ಪೂರ್ಣ ಮೂರು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿದಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಪೀಠ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿತು.

*ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ*

ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಂತಹ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ವಹಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಕಳವಳವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬುದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ನೀತಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವೃತ್ತಿಪರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಇತರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಾಗೂ ನಿಗದಿತ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಡಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ಪ್ರತಿ ವಾರ ಮೂರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಚಾರಣಾ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅಗತ್ಯ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

ಪ್ರಕರಣವನ್ನು 2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿದ್ದು, ಆ ವೇಳೆಗೆ 2007ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ರಚಿಸಲಾದ ನಿರ್ವಹಣಾ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ SDM ಅವರು ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಗತಿಯ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ವರದಿಯನ್ನು (Fresh Status Report) ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ (ಕಂಪ್ಲಯನ್ಸ್) ಅವರು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸದರ್, ಕಾನ್ಪುರ ನಗರದ SDMಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

ಈ ಸಂವಹನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಲಖನೌ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಪುರ ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಿಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಕಾನೂನು ತತ್ವ

ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ:

ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದ ನಂತರ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯವು ಅವರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದ್ಯತೆಯದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಗದಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಂತೆ, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ತ್ವರಿತ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಳಂಬವಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಆದೇಶವು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ವಿರುದ್ಧ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರರು

ಆದೇಶದ ದಿನಾಂಕ: 21 ಆಗಸ್ಟ್ 2026