ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರಿಹಾರ ತಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌

ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರಿಹಾರ ತಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌

ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಹಾರಧನ ಪಡೆದ ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವಂತಿಲ್ಲ: ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್

1990ರ ಪರಿಹಾರ ನಿಯಮಗಳ ನಿಯಮ 5.1 ಮತ್ತು 5.4.1ರಲ್ಲಿನ ಸಾಕ್ಷರರು ಮತ್ತು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರು, ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ಬಡವರು ಎಂಬ ತಾರತಮ್ಯವು ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಅಪಘಾತ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಮಂಜೂರಾದ ಮೊತ್ತದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಜಿದಾರರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರ ಠೇವಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲು ರೈಲ್ವೆ ಕ್ಲೇಮ್ಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಇಂತಹ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಕೃತಕ ತಡೆಗೋಡೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.

ನಿಯಮ 5.1ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು ಅಥವಾ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮಂಜೂರಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಹಾರಧನವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಥಿರ ಠೇವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಮೊತ್ತಗಳನ್ನು ಕೂಡ ತಕ್ಷಣ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.

ಅಲ್ಲದೆ, 1990ರ ನಿಯಮಗಳ ನಿಯಮ 5.1 ಮತ್ತು 5.4.1(i), (ii)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜಿದಾರರು ತಮಗೆ ಮಂಜೂರಾದ ಪರಿಹಾರಧನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್‌ಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರೋಹಿತ್ ರಂಜನ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು:

“ನಿಯಮ 5.1 ಮತ್ತು ನಿಯಮ 5.4.1(i)ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅರ್ಜಿದಾರರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. 1990ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಶಾಸನಾಂಗದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಂಜೂರಾದ ಪರಿಹಾರಧನದ ಶೇಕಡ 90ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ಅರ್ಜಿದಾರರ ನಡುವೆ ತಡೆಗೋಡೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಜಿದಾರರ ನಡುವೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.”

ಮುಂದುವರಿದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ:

“1987ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, 1989ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ XIII ಕೂಡ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಅಪಘಾತದಿಂದ ಪ್ರಯಾಣಿಕನ ಮರಣ ಅಥವಾ ಗಾಯ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ರೈಲ್ವೆ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರೈಲು ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕನ ಮರಣ ಅಥವಾ ಗಾಯ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ಶಾಸನಾಂಗದ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ನೀಡಲಾದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಮುಂದೂಡುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿದಾರರ ವರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವ ನಿಯಮಗಳು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ.”

*ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ*

ಅರ್ಜಿದಾರರು ರೈಲು ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟವರ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ರೈಲ್ವೆ ಕ್ಲೇಮ್ಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ (RCT) ಅವರಿಗೆ ಪರಿಹಾರಧನ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತ್ತು.

ನಿಯಮ 5ನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಅರ್ಜಿದಾರರು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ, RCT ಮಂಜೂರಾದ ಮೊತ್ತದ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 10ರಷ್ಟನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಉಳಿದ ಶೇಕಡ 90ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಬಡ್ಡಿ ನೀಡುವ ಸ್ಥಿರ ಠೇವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು.

ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಯಮ 5ರ ಸಿಂಧುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ಅರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ವಾದಪತ್ರಗಳ ವಿನಿಮಯವೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ವಕೀಲರ ಸಮ್ಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.

ನಿಯಮ 5ರ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ರೈಲ್ವೆ ಕ್ಲೇಮ್ಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1987 ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1989ರ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ನಿಯಮ 5ವು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ Geeta Devi v. Union of India ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿತು.

ಅರ್ಜಿದಾರರನ್ನು ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಶೋಷಣೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.

ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತ್ತು:

“ರೈಲು ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕನ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ಗಾಯಗೊಂಡಾಗ, 1989ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 123, ಸೆಕ್ಷನ್ 124 ಹಾಗೂ ಸೆಕ್ಷನ್ 124Aಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಸಮಾಜದ ಒಂದು ವರ್ಗವನ್ನು ಆ ಪ್ರಯೋಜನದಿಂದ ವಂಚಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿಯಲ್ಲಾಗಲೀ, 1987 ಮತ್ತು 1989ರ ಕಾಯ್ದೆಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ.”

ಆದರೆ, ಜನಧನ್ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರ್‌ ಜೋಡಣೆಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜಾರಿಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಬಡ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಗರಿಷ್ಠ ₹8 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರಧನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹಿಂದಿನ ಊಹೆ ಈಗ ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಇಂತಹ ನಿಯಮಗಳು ಶಾಸನದಡಿ ದೊರೆಯುವ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು, ಅಧೀನ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವಂತಾಗಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Ram Naresh Singh and 5 others v. Union of India

ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್