ಆರೋಪಿಯ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಖಾಸಗಿ ದೂರನ್ನು ಮರಳಿಸಲು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ: ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್

ಆರೋಪಿಯ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಖಾಸಗಿ ದೂರನ್ನು ಮರಳಿಸಲು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ: ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್

ದೂರುದಾರರು ಆರೋಪಿಯ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸವನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಏಕೈಕ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಖಾಸಗಿ ದೂರನ್ನು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮರಳಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದೆ.

ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಿ.ಎಸ್. ಡಯಾಸ್ ಅವರು ಅಪರಾಧ ವೈವಿಧ್ಯ ಮನವಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮನವಿದಾರರು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ನ್ಯಾಯಿಕ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್-II ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಮೂರನೇ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆ 2023 (ಬಿ.ಎನ್.ಎಸ್.) ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ 2000 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು. ಈ ದೂರು ವಾಟ್ಸಾಪ್, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಡಲಾದ ಅಪವಾದಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.

ಮನವಿದಾರರು ಮೂರನೇ ಪ್ರತಿವಾದಿಗೆ ಅವರ ವಾಟ್ಸಾಪ್, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಂ ಖಾತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಪವಾದ ಆರೋಪಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದವು.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆರೋಪಿಯ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸವನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ದೋಷವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ದೂರನ್ನು ಮರುಕಳಿಸಿದ್ದರು.

ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಮನವಿದಾರರು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ 2023 (ಬಿ.ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್‌) ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆ (ಬಿ.ಎನ್.ಎಸ್.) ಯಾವುದು ಕೂಡ ದೂರು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪೂರ್ವಶರ್ತವಾಗಿ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ದುರಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಗಳು ಅನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅಂಥ ಶರ್ತ ವಿಧಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬಿ.ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್‌. ಸೆಕ್ಷನ್ 2(1)(h) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ “ದೂರು” ಎಂಬ ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, “ತಿಳಿದಿರಲಿ ಅಥವಾ ತಿಳಿದಿರದಿರಲಿ, ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾದರೂ” ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಕಾನೂನು ಅನಾಮಧೇಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತವಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

“ಸಂಜ್ಞೇಯ ಅಪರಾಧ ಉಂಟಾದರೆ, ತಿಳಿಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಲು ಕಾನೂನು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೇಯ ಅಪರಾಧ ಸಂಬಂಧಿತ ಖಾಸಗಿ ದೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸವನ್ನು ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪೂರ್ವಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಅಸಂಗತವಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಲಯವು BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 63 ಮತ್ತು 64 ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಮನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ಹೊರಡಿಸುವ ಹಾಗೂ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 67C, 69, 69A ಮತ್ತು 69B ಗಳನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದು, ಇವು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ (ಇಂಟರ್‌ಮೀಡಿಯರೀಸ್‌) ಬಳಕೆದಾರರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.

ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, Information Technology (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) Rules, 2021 ಹಾಗೂ Kerala Electronic Processes (Issuance, Service and Execution) Rules, 2025 ಗಳನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿಳಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

BNSS, ಐಟಿ ಕಾಯಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಟುವಟಿಕೆಯಡಿ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸ ನೀಡುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

“ದೂರು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಆರೋಪಿಯ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದು ಅತಿಯಾಗಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಪರ (rustic) ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಧಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೂರು ಮರುಕಳಿಸುವುದು, ವಿಷಯನಿಷ್ಠ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕ್ರಮಾತ್ಮಕ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವಂತಾಗಿದೆ” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.

ಸೈಬರ್ ಬುಲಿಯಿಂಗ್, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಂಚನೆ (impersonation), ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅಪವಾದ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಿರುಕುಳ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಅನಾಮಧೇಯ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಗುರುತಿನ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದೂರುದಾರರಿಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಗುರುತುಗಳಷ್ಟೇ ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು; ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

“ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ, ಪೀಡಿತರು ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅನಾಮಧೇಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಖಾಸಗಿ ದೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಯ ವಿಳಾಸವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಶಕ್ತತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಂಜ್ಞೇಯ ಅಪರಾಧ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಪ್ರಭಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿ, ತಿಳಿಯದ ಆರೋಪಿಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.

“ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಕ್ರಮಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳು ನ್ಯಾಯದ ಸೇವಕಿಯಷ್ಟೇ (handmaid of justice)” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಪರಾಧ ವೈವಿಧ್ಯ ಮನವಿಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿ, ದೂರು ಮರುಕಳಿಸಿದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ, ದೂರನ್ನು ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

ದೂರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂವಹನ ವಿಳಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಆದೇಶಿಸಿ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ BNSS ಹಾಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿಯಮಗಳಂತೆ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ರೂಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಕುರಿತು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮುಂದೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು (ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗ) ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: MR. Anagh v State of Kerala and Others

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌, ಪ್ರಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆ: Crl.M.C. 8709/2025