ಅಮಲ್ಜಾರಿ ಪ್ರಕರಣ: ವಿಳಂಬ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ- ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಅಮಲ್ಜಾರಿ ಪ್ರಕರಣ: ವಿಳಂಬ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ- ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಅಮಲ್ಜಾರಿ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಡಿಕ್ರಿ ಜಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾದ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ಸಲ್ಲಿಕೆಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ. ವಿನೋದ್ ಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಪೀಠವು, ಅಮಲ್ಜಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಏಕಕಾಲಿಕ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಿದ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಪೀಠದ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸುವವರಿಗೆ ತೀರ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೆ, ತಡವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಅಮಲ್ಜಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಸದ್ರಿ ವಿವಾದವು 'ಸಾಲದ ವಹಿವಾಟು' ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುವ ಸುಸ್ತಿಯಾದ ಬಾಕಿಯನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ಡಿಕ್ರಿ-ಹೋಲ್ಡರ್ ಪರವಾಗಿ 2017 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ಹಣದ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ.

ತೀರ್ಪುಋಣಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕುಟುಂಬ ನಡೆಸುವ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡದೆ ಸಾಲ ಸುಸ್ತಿಯಾದ ನಂತರ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಆಸ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು 1908 ರ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಸಂಹಿತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಮಲ್ಜಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಾಲ ನೀಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

ಅಮಲ್ಜಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದವು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಋಣಿಯವರಿಂದ ಬಹು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಅಮಲ್ಜಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು, ಜಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ಅಮಲ್ಜಾರಿಯ ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ವಿಲೇವಾರಿ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದಾಗ, ತೀರ್ಪುಋಣಿಯ ತಾಯಿ ಸಿಪಿಸಿಯ ಆದೇಶ XXI ನಿಯಮ 97 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಮಲ್ಜಾರಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಡಿಕ್ರಿಧಾರರು ಆಕ್ಷೇಪಣೆದಾರರು ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಮತ್ತು ಅಮಲ್ಜಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯು ತಡವಾಗಿದೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಅಮಲ್ಜಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು.

ಅಮಲ್ಜಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಎರಡೂ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು. ಆದರೆ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿತು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೆ ತಡವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅಂತಹ ವಿಳಂಬಿತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪಿನ ಜಾರಿಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ.

ಆಕ್ಷೇಪಣೆದಾರರು ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಆಸ್ತಿಯು ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆದ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಹಕ್ಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಹ ಅದು ಗಮನಿಸಿದೆ.

ಸಮಂಜಸವಾದ ಏಕಕಾಲೀನ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮಲ್ಜಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆದೇಶವನ್ನು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಡಿಕ್ರಿಧಾರರ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Challani Ginning and Pressing Factory Versus Kamal

Neutral Citation: 2026 INSC 426

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌, Civil Appeal No. 6525 of 2026, Dated 23-04-2026