ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾ: ಕಠಿಣ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್
ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾ: ಕಠಿಣ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್
ಸೇವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಚಾಲಕನನ್ನು ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ 1.25 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.
ಸೇವೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಮಾಜಿ ಕಾನ್ಸ್ಟೆಬಲ್ ಚಾಲಕನಿಗೆ 1.25 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ (ಸಿಆರ್ಪಿಎಫ್)ಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು ತಾವು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲರಾಗುವುದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಕಾನೂನನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಮತ್ತಿತರರು ವಿರುದ್ಧ ಬಲಿರಾಮ್ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ 13.7.2026 ರಂದು ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟೀನ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮಸಿಹ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು ಸಿಆರ್ಪಿಎಫ್ನ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು 1995 ರ ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳು, ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ) ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 47 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವಂತೆ ಕಾನ್ಸ್ಟೆಬಲ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಕ್ತ ಹುದ್ದೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಬದಲು ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತು.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಬಲಿರಾಮ್ ಎಂಬವರು 1985 ರಲ್ಲಿ ಸಿಆರ್ಪಿಎಫ್ನಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಟೆಬಲ್ (ಚಾಲಕ) ಹುದ್ದೆಗೆ ಸೇರಿದರು. 1996 ರಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ಕಾಯಿಲೆ - ಪ್ರಸರಣಗೊಂಡ ಕೊರಾಯ್ಡೈಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಯುಲರ್ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ರೆಟಿನಲ್ ಅಟ್ರೋಫಿಕ್ ಪ್ಯಾಚ್ಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಒಂದು ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುರುಡರಾದರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.
ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯು ಅವರನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಯುದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನರ್ಹ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 1998 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಪರ್ಯಾಯ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಬದಲು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರನ್ನು ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
ಸೇವೆಯಿಂದ ಅಮಾನ್ಯಗೊಂಡ ನಂತರ, ಪ್ರತಿವಾದಿಯು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಿಂದ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಪಿಂಚಣಿ ಮತ್ತು ತತ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಕೋರಿದರು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 47 ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ 2008 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಏಕ ಸದಸ್ಯ ಪೀಠದ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು 2014 ರಲ್ಲಿ ಏಕಸದಸ್ಯ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ನೀಡಿದ ಆದೇಶವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು.
ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯು ಮಾನ್ಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರವು 2002 ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯು CRPF ನ ಯುದ್ಧ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 47 ರಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿಯು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪಿಂಚಣಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೋರುವ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮನ್ನಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು.
ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅವಲೋಕನಗಳು
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮಸಿಹ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.
ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಭಾಗಶಃ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಾನ್ವಯವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ರಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ಅಂದರೆ 1998 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೇವೆಯಿಂದ ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
"ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಆದೇಶದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾರ್ಚ್ 11, 1998 ರ ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 47 ಯಾವುದೇ ಷರತ್ತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರು ಅದರ ವರ್ಗೀಯ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು" ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
ವಿನಾಯಿತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಪ್ರತಿವಾದಿಯು ಸೆಕ್ಷನ್ 47 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ವಿನಾಯಿತಿ ಎಂದರೆ ತಿಳಿದೂ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದು ಎಂದು ಅರ್ಥ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಮತ್ತು ಸಿಆರ್ಪಿಎಫ್ ಪ್ರತಿವಾದಿಯು ಈ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳದ ಕಾರಣ, ಅವನು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಕುನಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2003) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು, ಅದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ: "ಸೇವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದಾತರ ಮೇಲೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 47 ಸರಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದೆ."
"ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ ಉದ್ಯೋಗಿ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆತನನ್ನು ಅದೇ ವೇತನ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೇರೆ ಹುದ್ದೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು; ಯಾವುದೇ ಹುದ್ದೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಸೂಕ್ತವಾದ ಹುದ್ದೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೆ, ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಆತನನ್ನು ಸೂಪರ್ನ್ಯೂಮರರಿ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುವುದು" ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೇಳಿದೆ.
ಪ್ರತಿವಾದಿಯು ಈಗ ಸುಮಾರು 60 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಕ್ರಿಯ ಸೇವೆಗೆ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ ಅಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪೀಠವು ಗಮನಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು, ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಗಾಗಿ ಆದೇಶವನ್ನು ಎಂಟು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ವೇತನ, ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 1.25 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಏಕ-ಮೊತ್ತದ ಪಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.
ಪ್ರತಿವಾದಿಯು ದೃಷ್ಟಿಹೀನನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಣವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಆತನ ಭವಿಷ್ಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿತು.
✍️ ಪ್ರಕಾಶ್ ನಾಯಕ್, ಹಿರಿಯ ಶಿರಸ್ತೇದಾರರು, ಮಂಗಳೂರು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ