ಖುಲಾಸೆ ಅದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಗೊಂದಲ ನಿವಾರಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು

ಖುಲಾಸೆ ಅದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಗೊಂದಲ ನಿವಾರಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು

ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನೀಡಿದ ಖುಲಾಸೆ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲೇ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್*

ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನೀಡಿದ ಖುಲಾಸೆ (Acquittal) ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ (Victim) ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡಿದ್ದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ, 2023 (BNSS)ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 413ರ proviso (ಪರಂತುಕ) ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನೀಡಿದ ಖುಲಾಸೆ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಧಿತ ಪಕ್ಷಕಾರರು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಯು ಆ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನೀಡಿದ ದೋಷನಿರ್ಣಯದ (Conviction) ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೆ. ಬಿ. ಪಾರ್ದಿವಾಲಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ. ವಿನೋದ್ ಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು:

“ಸೆಕ್ಷನ್ 413ರ ಪರಂತುಕವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಖುಲಾಸೆ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಯೂ, ಅಂತಹ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೋಷನಿರ್ಣಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆಯೇ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನೀಡಿದ ಖುಲಾಸೆ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು, ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನೀಡಿದ ದೋಷನಿರ್ಣಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾದ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.”

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಂದೆಯೇ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪಶುವಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ, 1860ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 304A ಸಹಿತ ಸೆಕ್ಷನ್ 34 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ FIR ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಪರಾಧವು ಜಾಮೀನು ನೀಡಬಹುದಾದ (Bailable) ಅಪರಾಧವಾಗಿತ್ತು.

ಮೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಖಿನ್ನತೆಯ ಕಾಯಿಲೆ (Depressive disorders)ಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ನರ್ಸ್‌ಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಮಗನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಂದೆ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿದರು.

ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಈ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೀಯವಲ್ಲ (not maintainable) ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನೀಡಿದ ಕಾರಣಗಳು

ಪೀಠವು ಮೊದಲು BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 419 ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನೀಡಿದ ಖುಲಾಸೆ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವಗಾಹನಿಸಬಹುದಾದ (cognizable) ಮತ್ತು ಜಾಮೀನು ನೀಡಲಾಗದ (non-bailable) ಅಪರಾಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ನ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿದ ಖುಲಾಸೆ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ, ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಖುಲಾಸೆ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಗೆ BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 413ರ ಪರಂತುಕವೇ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಸೆಕ್ಷನ್ 413ರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒದಗಿಸಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಯಾವುದೇ ತೀರ್ಪು ಅಥವಾ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸೆಕ್ಷನ್‌ನ ಪರಂತುಕವು ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ:

ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿದ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ;

ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ದೋಷಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಾಗ; ಅಥವಾ

ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಪರಿಹಾರಧನ (inadequate compensation) ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ.

ಆದರೆ, ಅಂತಹ ಮೇಲ್ಮನವಿಯು ಆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೋಷನಿರ್ಣಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದೋಷನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅದರ ವಿರುದ್ಧದ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನೀಡಿದ ಖುಲಾಸೆ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಯೂ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು, ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮುಂದೆ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಅರ್ಜಿದಾರರು ಇನ್ನೂ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ್ ವಿರುದ್ಧ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರರು

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌