ವಜಾಗೊಂಡ ನೌಕರರ ಮರುನೇಮಕ ದಾವೆ ವಜಾ: ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್
ವಜಾಗೊಂಡ ನೌಕರರ ಮರುನೇಮಕ ದಾವೆ ವಜಾ: ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್
ವಜಾಗೊಂಡ ನೌಕರರು ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆಯ ಮೂಲಕ ಮರುನೇಮಕವನ್ನು ಕೋರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಂಡ ನೌಕರನು ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆಯ ಮೂಲಕ ಮರುನೇಮಕ (Reinstatement)ವನ್ನು ಕೋರುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತ ಮತ್ತು ಶೀಲ್ ನಾಗು ಅವರಿದ್ದ ವಿಭಾಗೀಯ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1963ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)(b) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೇವಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು (Contract of Personal Service) ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಕೋರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಹ ನೌಕರನು ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರ (Damages)ವನ್ನು ಕೋರಬಹುದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಮರುನೇಮಕವನ್ನು ಏಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು?
ಟಾಟಾ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿವ್ ಚರಣ್ ದಾಸ್ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅವರು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಭೋಪಾಲ್‌ನ ಸಿವಿಲ್ ಜಡ್ಜ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆ ಹೂಡಿ, ತಮ್ಮನ್ನು ಪುನಃ ಸೇವೆಗೆ ನೇಮಿಸುವಂತೆ (Reinstatement) ಕೋರಿದ್ದರು.
ಆದರೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಕೋಡ್ (CPC)ನ Order VII Rule 11 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ದಾವೆಯ ವಾದಪತ್ರ (plaint) ವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿತು.
Order VII Rule 11 CPC ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೆಯ ಅರ್ಜಿಯು ಮೂಲಭೂತ ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸದಿದ್ದರೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ plaint ಅನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು.
ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ plaint ಅನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1963ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)(b) ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ಮರುನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ನಂತರ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಶಿವ್ ಚರಣ್ ದಾಸ್ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ಮರುನೇಮಕದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೋರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.
ಪೀಠವು ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು:
“ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೇವಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಮರುನೇಮಕದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೋರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸರಿಯಾಗಿದೆ.”
ಹಾಗಾದರೆ ಶಿವ್ ಚರಣ್ ದಾಸ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದೇ?
ಹೌದು. ಆದರೆ ಮರುನೇಮಕವನ್ನು ಕೋರುವ ಬದಲು, ಅವರು ನಷ್ಟಪರಿಹಾರವನ್ನು (Damages) ಕೋರಬಹುದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಮರುನೇಮಕದ ಬದಲಾಗಿ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೋರಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆ ಊರ್ಜಿತ (maintainable) ಆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಾದಪತ್ರ (plaint) ವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠವು ಗಮನಿಸಿತು.
Plaint ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ
ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರ ಪರ ವಕೀಲರು, plaint ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಂಗೀಕರಿಸಿರುವುದರಿಂದ, plaint ಅನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವೇ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.
ಈ ವಾದವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿ, ದಾವೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು CPCಯ Order VI Rule 17 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ plaint ತಿದ್ದುಪಡಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಿತು.
ಪೀಠವು, ಮರುನೇಮಕದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು plaintನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅಂತಹ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದ ನಂತರ, ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ Written Statement/Additional Written Statement ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು. ಪಕ್ಷಗಳ pleadings ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ದಾವೆಯನ್ನು ಅದರ ತಾರ್ಕಿಕ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.
ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಗಡುವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಈ ಪರಿಹಾರವು ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಗಡುವಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ.
ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರು ಆ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ plaint ತಿದ್ದುಪಡಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ದಾವೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿರುವ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಆದೇಶವು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶಗಳು ಪುನಃ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾನೂನು ತತ್ವವೆಂದರೆ:
“ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೇವಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಕೋರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಂಡ ನೌಕರನು ಕೇವಲ ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆಯ ಮೂಲಕ ಮರುನೇಮಕವನ್ನು ಕೋರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸೇವಾ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೋರಲು ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.”
ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಶಿವ ಚರಣ್ ದಾಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಟಾಟಾ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಇತರರು
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026