ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರು, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಭಿನ್ನ ಪದವಲ್ಲ: ಸಿವಿಲ್ ಜಡ್ಜ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗ್ರೀನ್ ಸಿಗ್ನಲ್
ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರು, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಭಿನ್ನ ಪದವಲ್ಲ: ಸಿವಿಲ್ ಜಡ್ಜ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗ್ರೀನ್ ಸಿಗ್ನಲ್
"ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರು” ಮತ್ತು “ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು” ಎಂಬ ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ: ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ (ಕಿರಿಯ ವಿಭಾಗ) ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಪಡೆದವರ ಅರ್ಜಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಿದ ಎಂ.ಪಿ.ಎಸ್.ಸಿ. ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.*
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಭೂಮಿಕಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಓದಬೇಕು. ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷದ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವದ ಷರತ್ತನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರಿಗೂ ಅರ್ಹತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ (ಕಿರಿಯ ವಿಭಾಗ) ಹುದ್ದೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ Bhumika Trust v. Union of India & Ors., 2026 SCC OnLine SC 1687 ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರನ್ನು ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ನೀಡಿರುವ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು, ಒಂದು ವರ್ಷದ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವದ ಕಡ್ಡಾಯ ಷರತ್ತಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (MPSC) ದಿನಾಂಕ 23.10.2026ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಇಬ್ಬರು ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಸಾರಂಗ್ ವಿ. ಕೋಟ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ರಣಜಿತ್‌ಸಿನ್ಹಾ ರಾಜಾ ಭೋನ್ಸಲೆ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ:
“ಭೂಮಿಕಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣದ 74ನೇ ಪ್ಯಾರಾವು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮಂಡಿಸಿರುವ ವಾದಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ (ಕಿರಿಯ ವಿಭಾಗ) ಹುದ್ದೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನೈಜ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ 7 ಮತ್ತು 8ನೇ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
‘ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರು’ ಮತ್ತು ‘ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು’ ಎಂಬ ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ನಾವು ಒಪ್ಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನೈಜ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಭೂಮಿಕಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.”
ಇದಲ್ಲದೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ:
“ಪ್ಯಾರಾ 73(i)ರಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಓದಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದಿರುವುದನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸಕ್ರಿಯ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
“ಪ್ಯಾರಾ 73(i)ರಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಓದಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದಿರುವುದನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸಕ್ರಿಯ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ, 73(i)ನೇ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರು ಅರ್ಹರು ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಶಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.”
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ಸತೀಶ್ ಪಟೋಲೆ ಮತ್ತು ಜಿನೇಶ್ ಕೋಲಿ ಅವರು 2026ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, 20.06.2026ರಂದು ವಕೀಲರಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗವು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಸಂಖ್ಯೆ 013/2026ರ ಅನ್ವಯ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ (ಕಿರಿಯ ವಿಭಾಗ) ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಿಕ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಗಳ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಕೋರಿದ್ದರು. ಜಿನೇಶ್ ಕೋಲಿ ಅವರು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆಯೂ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ್ದರು.
ದಿನಾಂಕ 30.04.2026ರಂದು ಮೂಲ ನೇಮಕಾತಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ 21.08.2026ರ ತೀರ್ಪನ್ನು ಆಧರಿಸಿ 23.10.2026ರಂದು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 22.08.2025ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಪಡೆದಿರುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ 26.10.2026ರಿಂದ 09.11.2026ರವರೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸಕ್ರಿಯ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಜಿದಾರರ ವಾದ:
ಭೂಮಿಕಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣದ 73ನೇ ಪ್ಯಾರಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರನ್ನು ಅರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 74ನೇ ಪ್ಯಾರಾವು 01.04.2027ರಿಂದ ಅಥವಾ ಆ ನಂತರ ಹೊರಡಿಸುವ ನೇಮಕಾತಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅರ್ಜಿದಾರರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗವು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಕೃತಕ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದೂ ಅವರು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದರು.
ಆದರೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವು ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತ್ತು.
ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅವಲೋಕನಗಳು:
2025ರ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಘದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವದ ಷರತ್ತನ್ನು ಭೂಮಿಕಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಮನಿಸಿದೆ.
ಬದಲಾಗಿ ಆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
1) ಮೊದಲ ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಅವಧಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು.
2) ಒಂದು ವರ್ಷ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವುದು.
3) ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾನೂನು ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ (Law Clerkship) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನೈಜ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ ಹೊರಡಿಸಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ತತ್ವ:
ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ (ಕಿರಿಯ ವಿಭಾಗ) ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ನೀಡುವ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು, ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನೈಜ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಅನುಭವದ ಷರತ್ತಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಸತೀಶ್ ಮವುಲ್ಯವನ್ ಪಟೋಳೆ ವಿರುದ್ಧ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರರು
ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್