ಚೆಕ್ ಅಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ- ಫಿರ್ಯಾದಿಗೆ ವಹಿವಾಟಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೇಸ್ ಡಮಾರ್: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ಇದು!

ಚೆಕ್ ಅಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ- ಫಿರ್ಯಾದಿಗೆ ವಹಿವಾಟಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೇಸ್ ಡಮಾರ್: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ಇದು!

ಚೆಕ್ ಅಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣದ ವಹಿವಾಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ನೇರ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಿಂದ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಚೆಕ್ ಅಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿ.ವಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಈ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ಚೆಕ್ ಅಮಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೇರ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲದೆ

ಚೆಕ್ ಅಮಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪವರ್ ಆಫ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೇರ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

“ಕಂಪನಿ ಒಂದು ಕಾನೂನು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ (ಜ್ಯುರಿಸ್ಟಿಕ್ ಪರ್ಸನ್) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದು ಸ್ವತಃ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಕಂಪನಿಗೆ ನೆಗೋಷಿಯಬಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 138 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಅರ್ಹತೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾಡಬಹುದು" ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಹೇಳಿದೆ.

ಮುಂದುವರಿದು, ಪವರ್ ಆಫ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವನು/ಅವಳು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ನೇರ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.” ಎಂದು ತೀರ್ಪು ತಾಕೀತು ಮಾಡಿದೆ.

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನೆಗೋಷಿಯಬಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 138 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ರಿವಿಷನ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಅರ್ಜಿದಾರರು/ಆರೋಪಿಗಳು ಖಾಸಗಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದು, ದೂರುದಾರರೂ ಸಹ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಆರೋಪಿತ ಕಂಪನಿಯು ದೂರುದಾರ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಸಿಮೆಂಟ್ ಖರೀದಿಸಿ, ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತ ತೀರಿಸಲು ₹8,71,695/- ಮೊತ್ತದ ಚೆಕ್ ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚೆಕ್ ಮಂಡನೆಯಾಗುವಾಗ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಹಣ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಚೆಕ್ ಅನಾದರಿತವಾಯಿತು. ನಂತರ ದೂರುದಾರ ಕಂಪನಿಯು ವರ್ಗಾವಣೀಯ ಪತ್ರಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (ಎನ್‌ಐ ಆಕ್ಟ್‌) ಸೆಕ್ಷನ್ 138 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿತು.

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ದೋಷಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಆರೋಪಿತ ಕಂಪನಿಗೆ 5000/- ರೂಪಾಯಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಆರೋಪಿತರಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಸರಳ ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ₹8 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ದೂರುದಾರರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಅಪೀಲು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದು ವಜಾಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಂದೆ ರಿವಿಷನ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಅರ್ಜಿದಾರರು/ಆರೋಪಿಗಳು, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೂರು ಕಂಪನಿಯ ಪವರ್ ಆಫ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದರೂ, ಪವರ್ ಆಫ್ ಅಟಾರ್ನಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ, ಪವರ್ ಆಫ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಹಾಗೂ ದೂರುದಾರರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಗೂ ಚೆಕ್ ನೀಡಿದ ಕುರಿತು ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತು ನೇರ ಜ್ಞಾನ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಚೆಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆ (ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ದೂರುದಾರರು ಪೂರೈಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ದೂರುದಾರ ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗೆ ಪ್ರಕರಣ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ ಪವರ್ ಆಫ್ ಅಟಾರ್ನಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಪವರ್ ಆಫ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, ಈ ಪ್ರಕರಣದ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಚೆಕ್ ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಿದನು.

ದೂರುದಾರರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತು ನೇರ ಜ್ಞಾನ ಇರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಎನ್‌.ಐ. ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 118 ಮತ್ತು 139 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಫಲಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು.

“ವ್ಯವಹಾರದ ನಂತರ ಕಂಪನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗಿ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚೆಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದೂರುದಾರ ಕಂಪನಿ ಕಾನೂನು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ, ಚೆಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ದೃಢ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಚೆಕ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಊಹಿಸಬಾರದು... NI Act ನ ಸೆಕ್ಷನ್ 118 ಮತ್ತು 139 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಊಹೆಗಳು ಚೆಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಾಬೀತಾದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ದೂರುದಾರರ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ನೇರ ಜ್ಞಾನ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಚೆಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿರದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಕರಣ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಇರದು,” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ, ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿತು.

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಪತ್ತಸ್ಸೆರಿಲ್ ಪ್ರೈ. ಲಿ. ಮತ್ತಿತರರು ವಿರುದ್ಧ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರರು

ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್, Crl.R.P. ನಂ. 541/2017