ವಿಚಾರಣೆ ಆರಂಭಿಸದೆ ನೌಕರನ ಅಮಾನತು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಣೆ ಸಲ್ಲ: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌

ವಿಚಾರಣೆ ಆರಂಭಿಸದೆ ನೌಕರನ ಅಮಾನತು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಣೆ ಸಲ್ಲ: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌

ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸದಿದ್ದರೆ, ನೌಕರನ ಅಮಾನತು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ- ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್*

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಮಾನತು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜಡತ್ವದ ಮೂಲಕ ನೌಕರರನ್ನು "ಒಡೆಯರಂತೆ" ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕವೂ ಯಾವುದೇ ಇಲಾಖಾ ವಿಚಾರಣೆಯು ಆರೋಪಪಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಗದ ಕಾರಣ, ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅಮಾನತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುವುದು ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ನಾಗಪ್ರಸನ್ನ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು ಶಂಕರ್ ಯಮನಪ್ಪ ತಳವಾರ್ ವಿರುದ್ಧ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸದಸ್ಯರು, ಕೆಐಎಡಿಬಿ ಹಾಗೂ ಇತರರು ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ

ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (ಕೆಐಎಡಿಬಿ) ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ ಸೇವಾ ನಿಯೋಜನೆ ನೀಡುವಂತೆ ಆಜ್ಙಾಪಕ ಆದೇಶ (ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್) ಹೊರಡಿಸುವ ವೇಳೆ, ಯಾವುದೇ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ನೀಡದೆ ಅಮಾನತನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೌಕರರನ್ನು “ಚರಾಸ್ತಿ" ಗಳಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ನಡೆ ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ (ವರ್ಗೀಕರಣ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿ) ನಿಯಮಗಳು, 1957ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾದ ನಿಯಮ 10(5)(b) ಅನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದಲೇ ಅಮಾನತು “ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರದ್ದಾದಂತಾಗಿದೆ” (ಡೀಮ್ಡ್ ರದ್ದತಿ) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಮಾನತಿನ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಿಗಳು ಅಲ್ಲ; ಅವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆದೇಶಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ನಾಗಪ್ರಸನ್ನ ಅವರು ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು:

“ಮಂಡಳಿಯ ಈ ನಡೆ ಕಾನೂನು ಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಯಮ 10(5)(b) ಇದರ ಬಾಧ್ಯತೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ಕೇವಲ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಅಮಾನತು ಸ್ವಯಂ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮವನ್ನು ಮಂಡಳಿ ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕತೆಯಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದೆ.”

ಮುಂದುವರಿದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು:

“ಸಕ್ಷಮ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮನಬಂದಂತೆ ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೌಕರರನ್ನು ತನ್ನ ಚರಾಸ್ತಿಯಂತೆ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜಾಗೀರಿನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಂಡಳಿ ಕಾನೂನಿನ ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಯಮ 10(5)(ಬಿ) ಗೆ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠಗಳು ನೀಡಿರುವ ಅರ್ಥವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅರ್ಜಿದಾರನ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು.”

ಅರ್ಜಿದಾರರಾದ ಶಂಕರ್ ಯಮನಪ್ಪ ತಳವಾರ, ಕೆಐಎಡಿಬಿಯ ಹಿರಿಯ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಹಣಕಾಸು ಅಕ್ರಮಗಳ ಆರೋಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022ರಂದು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದರೂ ಮಂಡಳಿ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಸದೇ, ಇಲಾಖಾ ವಿಚಾರಣೆ ಆರಂಭಿಸದೇ ಇದ್ದಿತು. ಅರ್ಜಿದಾರರು 2023ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮಾನತು ರದ್ದುಪಡಿಸಲು ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

ನಂತರ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸುಮಾರು 30 ತಿಂಗಳ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಕೆಐಎಡಿಬಿ 2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ನೀಡಿತು. ಮಂಡಳಿ, ಸಿಐಡಿ ತನಿಖೆ ಬಾಕಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡುವ ಅನುಮತಿ ಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ನಿಯಮ 10(5)(ಬಿ) ಅನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದ ಉದ್ದೇಶವೇ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಅಮಾನತನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ “ಡೀಮಿಂಗ್ ಕ್ಲಾಸ್” ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮಂಡಳಿ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೇ ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳುವಂತೆ:

“ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಮತ್ತು ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಪೀಠಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಅರ್ಜಿದಾರರ ಅಮಾನತು ಇನ್ನು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ; ಅದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ರದ್ದಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಅನಿವಾರ್ಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.”

“ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕವೂ ಯಾವುದೇ ಇಲಾಖಾ ವಿಚಾರಣೆ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಗದ ಕಾರಣ, ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅಮಾನತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದಾಯಿತು. ಆದರೂ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಣೆ ಆರಂಭಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ನಂತರವೇ 2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಅಮಾನತನ್ನು 28-10-2025ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾತ್ರ.”

ಹೀಗಾಗಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ, ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದಲೇ ಅಮಾನತು ರದ್ದಾದಂತಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಆ ದಿನಾಂಕದಿಂದಲೇ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಅನುಕ್ರಮ ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು, ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು "ಡೀಮ್ಡ್ ರದ್ದತಿ" ನಿಯಮವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ (ವರ್ಗೀಕರಣ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿ) ನಿಯಮಗಳು, 1957 ರ ನಿಯಮ 10(5)(b) ನಂತಹ ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಕ್ಷಮ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಲಿಖಿತವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸದ ಹೊರತು, ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅಮಾನತು ಆದೇಶವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಚೌಧರಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಹೆಗ್ಗುರುತು ತೀರ್ಪನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ , ಇದು ಚಾರ್ಜ್‌ಶೀಟ್ ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಮಾನತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಮೀರಬಾರದು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಸಕ್ರಿಯ ಇಲಾಖಾ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ವಿಚಾರಣೆಯ ಬಾಕಿ ಇದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಆರು ತಿಂಗಳ ಮಿತಿ ಮುಗಿದಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಚಾರ್ಜ್‌ಶೀಟ್ ಅಥವಾ ಚಾರ್ಜ್ ಮೆಮೊ ಹೊರಡಿಸದಿದ್ದರೆ, ಬಾಧಿತ ನೌಕರರು ಅಮಾನತು ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ತತ್ಪರಿಣಾಮ ಸೇವಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇಲಾಖಾ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಮಧ್ಯೆ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ಹುದ್ದೆಗೆ ಮರು ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.

✍️ ಪ್ರಕಾಶ್ ನಾಯಕ್, ಹಿರಿಯ ಶಿರಸ್ತೇದಾರರು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆ, ದ.ಕ.