ಪದೋನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಲ್ಲ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಪದೋನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಲ್ಲ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಸರ್ಕಾರ ಗುರುತಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಪದೋನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಹುದ್ದೆಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, 2016 ರ ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯ (RPwD ಕಾಯ್ದೆ) ಸೆಕ್ಷನ್ 34 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಮೀಸಲಾತಿಯು, ಸೆಕ್ಷನ್ 33 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ಗುರುತಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಪದೋನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ (fractional) ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೋರುವ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೋಟಾದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಡ್ತಿ ಕೋರಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೆಕ್ಷನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎನ್. ನಾಗರೇಶ್ ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಅರ್ಜಿದಾರರಾದ ಶೋಯಾಬ್ ಕೆ.ಎ. ಮತ್ತು ಕವಿತಾ ಕೆ.ಎಸ್., ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೆಕ್ಷನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಶೇ. 40 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಮಾನದಂಡದ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೋಟಾದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಡ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಅವರ ವಾದವು ಆರ್‌ಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿನ ಮೀಸಲಾತಿ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊರಡಿಸಿದ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಚೇರಿ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು.

ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮೇ 17, 2022 ರಂದು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಇಲಾಖೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ಕಚೇರಿ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡದ ಮೂಲಕ ಬಡ್ತಿಗಳಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಗಣನಾ ವಲಯದೊಳಗೆ ಮಾನದಂಡದ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಾದ ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಅವರ ಬಡ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು.

ಅರ್ಜಿದಾರರ ಬಡ್ತಿ ಹುದ್ದೆಗಳಾದ ಸಹಾಯಕ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್, ಉಪ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಾದಿಸಿತು. ಅಂತಹ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಬಡ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅವಲೋಕನಗಳು

ಆರ್‌ಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 34, ಸೆಕ್ಷನ್ 33 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾನದಂಡದ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎನ್. ನಾಗರೇಶ್ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.

ಸೆಕ್ಷನ್ 33 ಸೂಕ್ತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ:

# ಮಾನದಂಡ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ.

# ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ.

# ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ, ಮೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಮೀರದ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

# ಸಹಾಯಕ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್, ಉಪ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಅಥವಾ ಜಂಟಿ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ನಂತಹ ಉನ್ನತ ಬಡ್ತಿ ಹುದ್ದೆಗಳು ಅಂಗವಿಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡದ ಹೊರತು, ಅರ್ಜಿದಾರರು ಬಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಗಮನಿಸಿದೆ.

ತೀರ್ಪು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ:

ವಿಕಲಚೇತನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2016 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 34 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಸೆಕ್ಷನ್ 33 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹುದ್ದೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತ್ರ ಇರಬಹುದು.

ಅರ್ಜಿದಾರರ ಉನ್ನತ ಬಡ್ತಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸದಿರುವವರೆಗೆ, ಅರ್ಜಿದಾರರು ಬಡ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ .

ಇದಕ್ಕೂ ಹೊರತು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸರಕಾರದ ಆದೇಶ (G.O.(P) No.6/2023/SJD) ನಲ್ಲಿ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗೆ ಅಂಗವಿಕಲತೆ ಉಂಟಾಗಿ, ಅವನು/ಅವಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹುದ್ದೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗದಿದ್ದರೆ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಹುದ್ದೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ಸೂಪರ್‌ನುಮರರಿ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮುಂದಿನ ಪದೋನ್ನತಿಗೆ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದರೆ, ಸೂಪರ್‌ನುಮರರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಇಲಾಖೆಯ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಮುಖ್ಯ ವಿವರಗಳು:

ಮೀಸಲಾತಿ ಹುದ್ದೆ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ:

2016ರ RPwD ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 33 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ (PwBDs) ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪದೋನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಹಕ್ಕು ಬೇಡಿಕೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗಿದೆ:

ಅರ್ಜಿದಾರರು ಒಟ್ಟು ಕ್ಯಾಡರ್ ಬಲದ 4% ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಭಾಗಶಃ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿ ಪದೋನ್ನತಿಯನ್ನು ಬೇಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದೋನ್ನತಿ ಹಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕನ್ನು ಬೇಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಸೂಪರ್‌ನುಮರರಿ ಹುದ್ದೆಗಳ ಪಾತ್ರ:

ಸೇವೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಯಾವುದೇ ಹುದ್ದೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅವನ/ಅವಳ ಸೇವಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೂಪರ್‌ನುಮರರಿ ಹುದ್ದೆಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ಹುದ್ದೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪದೋನ್ನತಿಗಾಗಿ ಸೂಪರ್‌ನುಮರರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಹ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಕಾರದ ಅನುಮೋದನೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕ್ರಮ:

PwBDಗಳಿಗೆ ಪದೋನ್ನತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮೂಲತಃ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಇಲಾಖೆಯ ಮೂಲಕ ಸರಕಾರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಪದೋನ್ನತಿ ಹುದ್ದೆಗಳು PwBDಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸರಕಾರದ ಆದೇಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೀಸಲಾತಿ ರೋಸ್ಟರ್ ಸರಿಯಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಈ ನಿಲುವು, ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೊದಲು ಹುದ್ದೆಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಅವಶ್ಯಕ ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ.

ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಗಳ ವಜಾ

ಆಫೀಸ್ ಮೆಮೊರಾಂಡಮ್ ಮತ್ತು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಎ.ಕೆ. ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ಲೀಸಮ್ಮ ಜೋಸೆಫ್ ತೀರ್ಪುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅರ್ಜಿದಾರರ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಹಾಗೂ, ಮೀಸಲಾತಿಗಾಗಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ತತ್ವವು ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

ಗುರುತಿಸದ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಆರ್‌ಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಗಮನಿಸಿತು.

ಪ್ರಕರಣ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಶೋಯಬ್ ಕೆಎ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು v. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರರು.

ಪ್ರಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆ: WP(C) ಸಂಖ್ಯೆ. 15097 OF 2024

ದಿನಾಂಕ: ಡಿಸೆಂಬರ್-20-2024

ಪೀಠ: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎನ್. ನಾಗರೇಶ್