ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತ ದಾವೆ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್

ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತ ದಾವೆ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್

ಶಾಲಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಬಾಲಕಿಯು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ದಾವೆಯನ್ನು ಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಇಲ್ಲ; ಸಕ್ಷಮ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಡಿಕ್ರಿ ಪಡೆಯುವುದೇ ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ ಮತ್ತು

ಹೆಸರಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾವೆಯನ್ನು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ (CPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 9ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಬಹುದು ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಥಮ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು (Regular First Appeal) ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಬಾಲಕಿಯು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ್ದ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಶಾಲೆಯ ಅಥವಾ ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಕ್ಷಮ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಡಿಕ್ರಿ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಸುತ್ತೋಲೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಲು ನೀಡಿದ್ದ ಕಾರಣಗಳು ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಹಂಚಾಟೆ ಸಂಜೀವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ:

“ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಆತನ/ಆಕೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೆಸರಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಂಬಂಧ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 9ರ ಪ್ರಕಾರ ಸಕ್ಷಮ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.”

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

2010ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬಾಲಕಿಗೆ ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು “ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್.” ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ನಂತರ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಹೆಸರು ಆಕೆಗೆ ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಶುಭವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ, ಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು “ವೀಣಾ ಎನ್.” ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪೋಷಕರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪಾಲಕರನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಬಾಲಕಿಯು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದಳು. ತನ್ನ ಹೆಸರು “ವೀಣಾ ಎನ್.” ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಯ ಮತ್ತು ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಂತೆ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಾಜ್ಞೆ (Mandatory Injunction) ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿದಳು.

ಆದರೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ 31ನೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಗರ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಈ ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು.

ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವಾಗ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು.

“ವೀಣಾ ಎನ್.” ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪೋಷಕರು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಬಾಲಕಿಯ ತಂದೆಯು PW.1 ಆಗಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ನಂತರ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, CPCಯ Order XLI Rule 27ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಆದರೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಈ ದಾವೆಯೇ ನಿರ್ವಹಣಾರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅವಲೋಕನಗಳು

1. ಹೊಸ ಹೆಸರಿನ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದಾವೆ ವಜಾಗೊಳಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕೇಳಿರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.ಏಕೆಂದರೆ, ಅರ್ಜಿದಾರಳು ತನ್ನ ಮೂಲ ಹೆಸರಿನ ದಾಖಲಾತಿ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ್ದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೊಸ ಹೆಸರಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣವೊಂದರಿಂದಲೇ ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಗದು.

2. ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ:

ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ವತಃ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. 2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಸುತ್ತೋಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಡಿಕ್ರಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು.ಹೀಗಾಗಿ, ಶಾಲಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಕ್ಷಮ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗುವುದು ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

3. ಆಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಡದ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು:

ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಂದ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಡದ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸದ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅಂಗೀಕರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿತು.

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಯಾರೂ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಗಣಿಸಿತು.

4. ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಹಾನಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ:

ಬಾಲಕಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದರಿಂದ, CPCಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 9ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಈ ದಾವೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಆದೇಶ:

ಮೇಲಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿತು.

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.

ಬಾಲಕಿಯು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ದಾವೆಯನ್ನು ಡಿಕ್ರಿ ಮಾಡಿತು.

ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಶಾಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಿಯ ಹೆಸರನ್ನು “ವೀಣಾ ಎನ್.” ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

ಮುಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಾಲಕಿಯನ್ನು “ವೀಣಾ ಎನ್.” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವೆಚ್ಚದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಆದೇಶ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

*ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ*

ಈ ತೀರ್ಪು ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನು ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ಗುರುತಿನ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಪು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಬಹುದು. ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಕ್ಷಮ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಡಿಕ್ರಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಈ ತೀರ್ಪು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಅಂಶ:

ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ, 1908ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 9 — ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾವೆಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿ.

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ (Cause Title): Minor Plaintiff, represented by her natural guardian father v. State of Karnataka & Others.

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್