ಪಕ್ಷಕಾರರಿಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಸೌಲಭ್ಯ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು: ಕೇಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವಂತಿಲ್ಲ; ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟ ನುಡಿ
ಪಕ್ಷಕಾರರಿಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಸೌಲಭ್ಯ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು: ಕೇಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವಂತಿಲ್ಲ; ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟ ನುಡಿ
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳು ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ದಾವೆದಾರರು ಮಂಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ; ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯದಿರುವುದು ಅವರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್
ಸಮನ್ಸ್ ಜಾರಿಯಾದ ನಂತರ ಸ್ವತಃ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನಿಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಸ್ವಂತ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ತನ್ನ CIBIL ಸ್ಕೋರ್ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆತನು ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.
ಇಂದಿನ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ದಾವೆದಾರರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗಲು ವಿಡಿಯೋ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ಆದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ದಾವೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ವಾದವನ್ನು ನಂಬುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
ಸಮನ್ಸ್ ಜಾರಿಯಾದ ನಂತರ ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನು ತನ್ನ ವಕೀಲರಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಆನ್ಲೈನ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಆತನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ CIBIL ಸ್ಕೋರ್ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅವನಿಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ತನ್ನ CIBIL ಸ್ಕೋರ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಈ ಎರಡೂ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನು ಅಗತ್ಯವಾದ ಜಾಗರೂಕತೆ ವಹಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದಿನೇಶ್ ಮೆಹ್ತಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಅದಿತಿ ಚೌಧರಿ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು:
“ಇಂದಿನ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ದಾವೆದಾರರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗಲು ವಿಡಿಯೋ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ಆದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಾವೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದ ಪ್ರತಿವಾದಿಯು, ಸಾಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೂರೈಸಿದ ಸರಕುಗಳ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದರು. ₹12,24,939 ಮೊತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಅವರು ಕೋರಿದ್ದರು.
ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನಿಗೆ 22 ಜನವರಿ 2024ರಂದು ಸಮನ್ಸ್ ಜಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರಂತೆ, ಆತನು 25 ಜನವರಿ 2024ರಂದು ಸ್ವತಃ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ, 30 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಲಿಖಿತ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಲಿಖಿತ ಹೇಳಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅವನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಯುಕ್ತರ ಮುಂದೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನು ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ, 26 ನವೆಂಬರ್ 2024ರಂದು ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.
ಇದಾದ ಬಳಿಕ, 20 ಜನವರಿ 2025ರಂದು ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ (CPC) ಆದೇಶ IX ನಿಯಮ 13ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ತನ್ನ ವಕೀಲರು ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಯ ದಿನಾಂಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದನು.
ಆದರೆ, ರೋಹಿಣಿಯ ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು 7 ಆಗಸ್ಟ್ 2025ರಂದು ಆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಿತ್ತು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನು ವಾಣಿಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2015ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 13ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.
ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಹಿಂದಿನ ನ್ಯಾಯತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಪ್ರತಿವಾದಿಯು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದನೇ ಹಾಗೂ ಹಾಜರಾಗಲು ತನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದನೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕೆಳಗಿನ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು:
Salil Dutta v. T.M. and M.C. Private Ltd., (1993) 2 SCC 185.
Rajneesh Kumar and Another v. Ved Prakash, 2024 SCC OnLine SC 3380.
Nitin Mahadeo Jawale and Others v. Bhaskar Mahadeo Mutke, 2024 SCC OnLine SC 3468.
ಈ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ದಾವೆದಾರನು ತನ್ನ ವಕೀಲರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಕೀಲರು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಿದ್ದರೂ, ದಾವೆದಾರನು ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.
ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಮನಿಸಿದ ಅಂಶವೆಂದರೆ:
“ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ ವಕೀಲರು ಕರೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸದಿರುವುದು ಅವರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವೆಂದು ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನು ಮಾಡಿರುವ ಆರೋಪವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವನ ಗೈರುಹಾಜರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಕಾರಣವೆಂದು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ವಕೀಲರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಏಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರನು ಯಾವುದೇ ತೃಪ್ತಿಕರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ…”
ವಕೀಲರನ್ನು ಯಾವ ದಿನಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದನು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಗಳಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು.
ಹಾಗೆಯೇ, 23 ಮತ್ತು 26 ನವೆಂಬರ್ 2024ರಂದು ಆತನು ಏಕೆ ಹಾಜರಾಗಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟವಾದ ವಿಷಯ ಅವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಪಕ ವಿವರಣೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ತನ್ನ CIBIL ಸ್ಕೋರ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದೆಂಬ ಭಯವಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಈ ಸಂಬಂಧ Kalu Ram Dhingra ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು.
ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರಾಂಶ:
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ, ವಕೀಲರು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣವೊಂದನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ತನ್ನ ಗೈರುಹಾಜರಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ದಾವೆದಾರನು ಸ್ವತಃ ಜಾಗರೂಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮ ವಹಿಸಬೇಕು.
ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ (Cause Title): Pawan v/s Amit Gupta
ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್