ಚೆಕ್‌ ಅಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿ ನಮೂದು ಅಗತ್ಯವೇ?: ಎನ್.ಐ. ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಬರೆದ ಸುಪ್ರೀಂ ತೀರ್ಪು
ಚೆಕ್‌ ಅಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿ ನಮೂದು ಅಗತ್ಯವೇ?: ಎನ್.ಐ. ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಬರೆದ ಸುಪ್ರೀಂ ತೀರ್ಪು
ಚೆಕ್‌ನ ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿಯನ್ನು ನಮೂದಿಸದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಚೆಕ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರೆ NI Act ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ಅಪರಾಧವಾಗದು ಎಂದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು.
ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪೊಂದರಲ್ಲಿ, ಚೆಕ್‌ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಸಾಲಗಾರನು ಸಾಲದ ಮೊತ್ತದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದರೂ, ಆ ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸದೆ ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಚೆಕ್‌ ಅನ್ನು ವಸೂಲಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿ ಅದು ಅಮಾನ್ಯವಾದಲ್ಲಿ, ನೆಗೋಶಿಯಬಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್‌ನ ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ಚೆಕ್‌ ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಅಪರಾಧವು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿರುವ ಮೊತ್ತವು, ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿ ನಡೆದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ “ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಸೂಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲ” (legally enforceable debt) ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
NI Actನ ಸೆಕ್ಷನ್ 56ರ ಪ್ರಕಾರ, ಚೆಕ್‌ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಸಾಲದ ಭಾಗಶಃ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ನಮೂದಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಉಳಿದ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಚೆಕ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿಯ ನಮೂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೆಕ್‌ ಅಮಾನ್ಯವಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ಅಪರಾಧವು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳು
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಲಗಾರನು ₹20 ಲಕ್ಷಗಳ ಚೆಕ್‌ ನೀಡಿದ್ದನು. ಚೆಕ್‌ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಸಾಲಗಾರನು ಚೆಕ್‌ನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರಿಗೆ ₹4,09,315/- ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದನು.
ಆದರೆ, ಈ ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ₹20 ಲಕ್ಷಗಳ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಚೆಕ್‌ ಅನ್ನು ವಸೂಲಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಚೆಕ್‌ ಅಮಾನ್ಯವಾದ ನಂತರ, ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ₹20 ಲಕ್ಷಗಳು ಚೆಕ್‌ ಪಾವತಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಸೂಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲದ ಮೊತ್ತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ಆರೋಪಿಯು ಅಪರಾಧ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳು
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಡಿ.ವೈ. ಚಂದ್ರಚೂಡ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾ ಕೊಹ್ಲಿ ಅವರ ಪೀಠವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು:
1. ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ಅಪರಾಧ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಅಮಾನ್ಯವಾದ ಚೆಕ್‌ ಮೆಚ್ಯುರಿಟಿ ದಿನಾಂಕ ಅಥವಾ ಚೆಕ್‌ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಸೂಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬೇಕು.
2. ಚೆಕ್‌ ನೀಡಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಅದರ ಮೆಚ್ಯುರಿಟಿಯಂದು ವಸೂಲಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ, ಚೆಕ್‌ ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾಲದ ಭಾಗಶಃ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದರೆ, ಮೆಚ್ಯುರಿಟಿ ದಿನಾಂಕದಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಸೂಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲವು ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ನಮೂದಿಸಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
3. ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿರುವ ಮೊತ್ತದ ಭಾಗಶಃ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾವತಿ ನಡೆದಿದ್ದರೆ, NI Act ಸೆಕ್ಷನ್ 56ರ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ನಮೂದಿಸಬೇಕು (endorsement). ನಂತರ ಉಳಿದ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಆ ಚೆಕ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಅಂತಹ endorsement ಮಾಡಿರುವ ಚೆಕ್‌ ಅನ್ನು ವಸೂಲಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದಾಗ ಅದು ಅಮಾನ್ಯವಾದರೆ, ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ಅಪರಾಧವು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯ
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಸಾಲ ಉಂಟಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಚೆಕ್‌ ಅನ್ನು ವಸೂಲಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಆರೋಪಿಯು ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದನು.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿದ್ದ ₹20 ಲಕ್ಷಗಳು ಚೆಕ್‌ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಸೂಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲದ ಮೊತ್ತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಆರೋಪಿಯು NI Act ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ಅಪರಾಧ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಬೇಡಿಕೆ ನೋಟಿಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ₹20 ಲಕ್ಷಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತವನ್ನೇ ಬೇಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆರೋಪಿಯ ಖುಲಾಸೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಗುಜರಾತ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.
ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರಾಂಶ:
“ಚೆಕ್‌ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ವಸೂಲಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು, ಸಾಲದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿಯನ್ನು NI Act ಸೆಕ್ಷನ್ 56ರ ಪ್ರಕಾರ ಚೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಬೇಕು. ಭಾಗಶಃ ಪಾವತಿಯನ್ನು ನಮೂದಿಸದೆ ಮೂಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತದ ಚೆಕ್‌ ಅನ್ನು ವಸೂಲಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿ ಅದು ಅಮಾನ್ಯವಾದರೆ, ಆ ಚೆಕ್‌ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಸೂಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರಡಿ ಅಪರಾಧವು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Dashrathbhai Trikambhai Patel v. Hitesh Mahendrabhai Patel & Others
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, Crl.A. No.: 1497/2022