ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟ ವಿಳಂಬ ತಪ್ಪಿಸಲು ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ; 3 ತಿಂಗಳ ಗಡುವು ನಿಗದಿ
ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟ ವಿಳಂಬ ತಪ್ಪಿಸಲು ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ; 3 ತಿಂಗಳ ಗಡುವು ನಿಗದಿ
ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದು ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ವಿಳಂಬವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, ದೇಶದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ಬಾಧ್ಯತೆಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ.
ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಾಯ್ಮಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ ಅವರ ಪೀಠವು, ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಮೂರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಕಾರಣಸಹಿತ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಗಡುವು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.
ಜಾಮೀನು ಅರ್ಜಿಗಳ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಅದೇ ದಿನವೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದೇಶ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದರೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಪೀಠವು ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಾದರೂ ತೀರ್ಪು ನೀಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸಂಬಂಧಿತ ಪಕ್ಷವು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಮುಂದೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಠಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಕೇವಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಭಾಗ (Operative Portion) ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾರಣಸಹಿತ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಪನ್ನು ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
1) ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮೂರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಕಾರಣಸಹಿತ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
2) ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಿತ ಜಾಮೀನು, ಮುಂಗಡ ಜಾಮೀನು ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತುರ್ತುತನ ತೋರಿಸಬೇಕು. ಜಾಮೀನು ಅರ್ಜಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ದಿನವೇ ಆದೇಶ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದರೆ ಮುಂದಿನ ದಿನ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕು.
3) ಜಾಮೀನು ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆ ಅಮಾನತು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಜೈಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಿತನನ್ನು ಅದೇ ದಿನ ಅಥವಾ ಗರಿಷ್ಠ ಮುಂದಿನ ದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಬೇರೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಜಾಮೀನು ಷರತ್ತುಗಳ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ವಿನಾಯಿತಿ. ಈ ಕುರಿತು ಟ್ರಯಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಅನುಸರಣೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
4) ಅಪರಾಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಅಥವಾ ಮರಣದಂಡನೆ ದೃಢೀಕರಣ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿ ಅಪೀಲುದಾರನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಪೀಠವು ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೇಳಬಹುದು. ಇತರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೇಳಬಾರದು.
5) ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ವಿಳಂಬದಿಂದ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಭಾಗವನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಕಾರಣಸಹಿತ ತೀರ್ಪನ್ನು ಏಳು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿದ್ದರೆ ಗರಿಷ್ಠ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್, ಅಪರಾಧ ಮೇಲ್ಮನವಿಯಲ್ಲಿ ಖುಲಾಸೆ, ಧ್ವಂಸ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.
6) ಮುಕ್ತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಕಾರಣಸಹಿತ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕು.
7) ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ತೀರ್ಪುಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಇಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ಎರಡು ತಿಂಗಳಾದರೂ ಪ್ರಕಟವಾಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿ ಹಂಚುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನೂ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
8) ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ತೀರ್ಪು ಮೂರು ತಿಂಗಳಾದರೂ ಪ್ರಕಟವಾಗದಿದ್ದರೆ, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಎರಡು ವಾರಗಳ ಬಳಿಕವೂ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಬೇರೆ ಪೀಠಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು. ಹೊಸ ಪೀಠವು ಮರುವಾದ ಕೇಳಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಬೇಕು.
9) ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಭಾಗ ಪ್ರಕಟವಾದ ಬಳಿಕ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಾದರೂ ಕಾರಣಸಹಿತ ತೀರ್ಪು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಆಗದಿದ್ದರೆ, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಮುಂದೆ ಇಡಬೇಕು.
10) ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ಮೂರು ತಿಂಗಳಾದರೂ ಪ್ರಕಟವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸುವಂತೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಎರಡು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಬೇಕು.
11) ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಾದರೂ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಸಂಬಂಧಿತ ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಠಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತೆ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಮುಂದೆ ಮನವಿ ಮಾಡಬಹುದು.
12) ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಭಾಗ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ ಒಂದು ತಿಂಗಳಾದರೂ ಕಾರಣಸಹಿತ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಬೇರೆ ಪೀಠಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತೆ ಪಕ್ಷವು ಮನವಿ ಮಾಡಬಹುದು.
13) ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ – ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ, ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ ಹಾಗೂ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬೇಕು.
14) ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಭಾಗ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವಿವರವನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಪು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಆದ ಬಳಿಕ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಕೀಲರಿಗೆ ಇಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು.
ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ಗಳು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು.
ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಪರಾಧ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಉಂಟಾದ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಪರಿಗಣಿಸಿತು.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ಅನುಸೂಚಿತ ಜನಾಂಗ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ನಾಲ್ವರು ಶಿಕ್ಷಿತರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಕರಣ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ 2022ರಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ್ದ ಅವರ ಅಪರಾಧ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳ ತೀರ್ಪು ಎರಡು ರಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ದೂರಿದ್ದರು.
ಈ ರೀತಿಯ ವಿಳಂಬವು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜೀವಿತ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವೇಗವಾದ ನ್ಯಾಯದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಅಮಿಕಸ್ ಕ್ಯುರಿಯೆ ವಕೀಲ ಫೌಝಿಯಾ ಶಕೀಲ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಕರಡು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ಮೂರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಕಾರಣಸಹಿತ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಕಿ ಉಳಿದ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ತೀರ್ಪುಗಳ ವಿವರವನ್ನು ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಅವರು ನೀಡಿದ್ದರು.
ಈ ಹಿಂದೆ ಕೂಡ 2001ರಲ್ಲಿ Anil Rai v. State of Bihar ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತ್ತು.
ಪ್ರಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆ: W.P.(Crl.) No. 169/2025
ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Pila Pahan @ Peela Pahan and Others v. State of Jharkhand and Another
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್