ನೆಲ-ಜಲದ ವಿವಾದ: ಶಾಂತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದರೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಇರುವ ಅಧಿಕಾರವೇನು..? - ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು

ನೆಲ-ಜಲದ ವಿವಾದ: ಶಾಂತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದರೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಇರುವ ಅಧಿಕಾರವೇನು..? - ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು

ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಸಿಆರ್‌ಪಿಸಿ ಕಲಂ 147ರಡಿ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಏಕಸದಸ್ಯ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕು (Right of User) ಕುರಿತಾದ ವಿವಾದವು ಶಾಂತಿ ಭಂಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವರದಿ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಸಿಆರ್‌ಪಿಸಿ ಕಲಂ 147ರಡಿ ಅವರು ಆ ಹಕ್ಕಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಆದೇಶ ನೀಡಬಹುದು ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಉಪ ವಿಭಾಗೀಯ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ (SDM) ಅವರು ದೂರುದಾರರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ವಿವಾದಿತ ದಾರಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

"ಸಿಆರ್‌ಪಿಸಿ ಕಲಂ 147ರಡಿ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ಪೊಲೀಸ್ ವರದಿ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಕುರಿತಾದ ವಿವಾದವು ಶಾಂತಿ ಭಂಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ತೃಪ್ತಿಪಟ್ಟರೆ, ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸಿ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರ ಆ ಹಕ್ಕು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಆ ಹಕ್ಕಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸದಂತೆ ಆದೇಶಿಸಬಹುದು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆ ಹಕ್ಕಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಇರುವ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಆದೇಶವನ್ನೂ ನೀಡಬಹುದು." ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಹೇಳಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಪ್ರಥಮ ಪ್ರತಿವಾದಿ (ದೂರುದಾರ) ಗ್ರಾಮ ಬಾಸ್ತೇರಿ, ತಹಶೀಲ ಸಂಗ್ಲಾ, ಜಿಲ್ಲೆ ಕಿನ್ನೌರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮುಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು. ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ ಠಾಣಾಧಿಕಾರಿ, ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರೆಯದಿದ್ದರೆ ಶಾಂತಿ ಭಂಗವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಕಂಡು, ಸಿಆರ್‌ಪಿಸಿ ಕಲಂ 147ರಡಿ ಕಲಾಂಡ್ರಾ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ನಂತರ ಉಪ ವಿಭಾಗೀಯ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ತಹಶೀಲ್ದಾರರಿಂದ ವರದಿ ಕೋರಿದರು. ವರದಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದಿತ ದಾರಿ ಖಾಸ್ರಾ ನಂ. 720ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಅದನ್ನು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ SDM ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ವಿವಾದಿತ ಭೂಮಿ ಖಾಸಗಿ ಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅರ್ಜಿದಾರರು ಅದರ ಸಹ-ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ದೂರುದಾರರು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆ ದಾರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಉಪಪ್ರಧಾನ, ಪಟ್ಟುವಾರಿ ಹಾಗೂ ತಹಶೀಲ್ದಾರರ ವರದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದರು.

ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಿವಾದವು ಕೇವಲ ಸಹ-ಮಾಲೀಕರ ನಡುವಿನ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಮರ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವಿಶೇಷ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವವರೆಗೆ SDM ಅವರ ಆದೇಶ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮುಂದುವರಿದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು:

"ಅಂತಹ ಘೋಷಣೆ ಬರುವವರೆಗೆ, ಉಪ ವಿಭಾಗೀಯ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ಮುಂದೆ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ದಾರಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಅರ್ಜಿದಾರರು, ದೂರುದಾರರು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ದಾರಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲು ಅಥವಾ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ."

ಹೀಗಾಗಿ, SDM ಅವರ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರತೆ ಅಥವಾ ದೋಷ ಕಂಡುಬರದ ಕಾರಣ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Pramod Kumar and Another v. Hir Chand

Himachal Pradesh High Court