ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ವಿಚ್ಚೇದನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿ ಬಳಿಕ ಹಿಂದೆ ಸರಿದ ಪತ್ನಿ: ಗೃಹ ಹಿಂಸೆ ಆರೋಪ ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌

ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ವಿಚ್ಚೇದನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿ ಬಳಿಕ ಹಿಂದೆ ಸರಿದ ಪತ್ನಿ: ಗೃಹ ಹಿಂಸೆ ಆರೋಪ ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌

ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ₹170 ಕೋಟಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಪತ್ನಿಯ ವಾದವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ (Mutual Consent Divorce) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ವಿಚ್ಛೇದನದ ಅಂತಿಮ ಡಿಕ್ರಿ ಹೊರಬರುವ ಮೊದಲು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ (Mediation) ಮೂಲಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥದ ಒಪ್ಪಂದದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಅಥವಾ ಕೈಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ರಾಜೇಶ್ ಬಿಂದಾಲ್ ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಬಿಷ್ಣೋಯಿ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು, ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕೇವಲ ಬಲವಂತ, ವಂಚನೆ, ಅಕ್ರಮ ಪ್ರಭಾವ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಷರತ್ತುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಸಾಬೀತಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಅಪೀಲುದಾರ ಪತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿ ಪತ್ನಿಯ ವಿವಾಹವು 2000ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ನೆರವೇರಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರಿ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನಿದ್ದಾರೆ. ದಾಂಪತ್ಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವರು 2022-23ರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಪತಿ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. 2024ರಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದವು.

ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ:

ಪತಿ ಅಂತಿಮ ಇತ್ಯರ್ಥ ಮೊತ್ತದ ಮೊದಲ ಕಂತಾಗಿ ₹75 ಲಕ್ಷ ಪಾವತಿಸಿದರು.

ಕಾರು ಖರೀದಿಗಾಗಿ ₹14 ಲಕ್ಷ ನೀಡಿದರು.

ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು.

ಪತ್ನಿಯು ತನ್ನ ಬಾಧ್ಯತೆಯಂತೆ ₹2.52 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು.

ಆದರೆ ನಂತರ ಪತ್ನಿ ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದು, 2025ರಲ್ಲಿ ಪತಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ತಾಯಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಗೃಹಹಿಂಸೆ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿದರು.

ಪತ್ನಿಯ ವಾದ

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಂದೆ ಪತ್ನಿ, ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಮೊತ್ತದ ಹೊರತಾಗಿ:

₹ 120 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಭರಣಗಳು,

₹ 50 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಚಿನ್ನದ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು,

ತನ್ನ ಸ್ತ್ರೀಧನದ ಬದಲಾಗಿ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಪತಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.

ಈ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯ ಗಮನ ತಪ್ಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ತೆರಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೂಡ ಅವರು ಆರೋಪಿಸಿದರು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

"ಇಂತಹ ವಾದವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಮಂಡಿಸಿರುವ ಧೈರ್ಯ ನಮಗೆ ಆಘಾತವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೋರಿಸಿರುವ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ"

ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.

ಅಲ್ಲದೆ, ಎರಡನೇ ಮೋಶನ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದ ನಂತರ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕಾಯ್ದು, ಬಳಿಕ ಗೃಹಹಿಂಸೆ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪತ್ನಿಯು ಯಾವುದೇ ಸಮಂಜಸವಾದ ಕಾರಣ ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಗಮನಿಸಿತು.

ಗೃಹಹಿಂಸೆ ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಗೃಹಹಿಂಸೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪತಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿತು.

"ಗೃಹಹಿಂಸೆ ಕುರಿತ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ದೂರಿನಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆರೋಪಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಅಥವಾ ಪತಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಾರದು" ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವೈವಾಹಿಕ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ಆ ಭಾವನೆಗಳೇ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಾರದು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ಕಾನೂನಿನ ದುರುಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನಗತ್ಯ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ

ಗೃಹಹಿಂಸೆ ಪ್ರಕರಣವು ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿದ್ದು, ಕಾನೂನಿನ ದುರುಪಯೋಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅದನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 142ರ ಅಸಾಧಾರಣ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ, ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುರಿದು ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿವಾಹವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿತು.

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವ ಪಕ್ಷದ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರೀ ವೆಚ್ಚ (Costs) ವಿಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೂಡ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಮುಖ್ಯ ತತ್ವ:

ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಅಂತಿಮ ಆದೇಶ ಹೊರಬರುವ ಮೊದಲು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು ಇದ್ದರೂ, ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಇತ್ಯರ್ಥ ಒಪ್ಪಂದದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಧನಂಜಯ ರಾತಿ ವಿರುದ್ಧ ರುಚಿಕಾ ರಾತಿ

ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌