ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತೀರ್ಪು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌

ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತೀರ್ಪು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತೀರ್ಪನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು.

ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪರಿಹಾರ ಆದೇಶ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್.

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದ ಕಾಯ್ದೆ, 1996ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 34ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ (Arbitral) ತೀರ್ಪನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಅಥವಾ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮಧ್ಯಸ್ಥರ (Arbitrator) ತೀರ್ಪನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಬಹುದು, ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮರುಪರಿಗಣನೆಗಾಗಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು ಅಷ್ಟೇ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಎಸ್. ಸುನೀಲ್ ದತ್ ಯಾದವ್ ಹಾಗೂ ಕೆ.ಜಿ. ಶಾಂತಿ ಅವರಿದ್ದ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠ ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NHAI) ನಾಲ್ಕು ಪಥದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಹಾವೇರಿ ಪ್ರಧಾನ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತ್ತು. ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಐ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಪುರಸ್ಕರಿಸಿತು.

"ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನದೇ ತೀರ್ಪನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿರುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಲ್ಲ. ಸೆಕ್ಷನ್ 34ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಾನೂನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿರುವ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಆದೇಶವನ್ನು ಕಾಯಂ ಇರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ." ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

*ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ*

ನಾಲ್ಕು ಪಥದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಪರಿಹಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಭೂಮಾಲೀಕರು ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ಮುಂದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಮಧ್ಯಸ್ಥರು ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಐ ಸೆಕ್ಷನ್ 34ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತೀರ್ಪನ್ನು ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಿತು.

ನಂತರ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಅದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ (Review) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.

ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಐ) ಸೆಕ್ಷನ್ 37ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಅದರ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಪೀಠ, ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸೆಕ್ಷನ್ 34ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

"ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತೀರ್ಪನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವ, ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ಬಳಿಗೆ ಮರುಪರಿಗಣನೆಗಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತೀರ್ಪಿನ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲ." ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.

ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು:

Project Director, NHAI v. M. Hakeem (2021) – ಸೆಕ್ಷನ್ 34ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ, ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.

McDermott International Inc. v. Burn Standard Co. Ltd. (2006) – ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ತೀರ್ಪನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಮಾತ್ರ ಇದೆ.

S.V. Samudram v. State of Karnataka (2024) – ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರದ "ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೇಖೆ" ದಾಟಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

Gayatri Balaswamy v. ISG Novasoft Technologies Ltd. (2025) – ಸೆಕ್ಷನ್ 34 ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಲಿಪಿದೋಷ, ಮುದ್ರಣದೋಷ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಣ್ಣ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು.

ಅಂತಿಮ ಆದೇಶ

ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರಾಂಶವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಆದೇಶವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.

ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಹಾವೇರಿ ಪ್ರಧಾನ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ, ಬಾಕಿ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಹ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿತು.

ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರಾಂಶ

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 34ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಥವಾ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಅದು ತೀರ್ಪನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಬಹುದು, ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮರುಪರಿಗಣನೆಗಾಗಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು. ಮಧ್ಯಸ್ಥರ ತೀರ್ಪಿನ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಆದೇಶವು ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರುವುದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ವಿರುದ್ಧ ಈರವ್ವ ಮತ್ತಿತರರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣ

ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ 9.07.2026*

ಎಂ.ಎಫ್.ಎ. 105455/2025 ಮತ್ತು 105456/2026

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌