ಸರ್ವ ಹಕ್ಕುದಾರರನ್ನು ಪಕ್ಷಕಾರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದ ರಾಜಿ ವಿಭಜನ ಡಿಕ್ರಿ ಶೂನ್ಯ: ಸುಪ್ರೀಂ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಸರ್ವ ಹಕ್ಕುದಾರರನ್ನು ಪಕ್ಷಕಾರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದ ರಾಜಿ ವಿಭಜನ ಡಿಕ್ರಿ ಶೂನ್ಯ: ಸುಪ್ರೀಂ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಭೂಮಾಲೀಕರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರನ್ನು ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸದೆ ಮಾಡಿದ ರಾಜಿ ವಿಭಜನಾ ಡಿಕ್ರಿ ಶೂನ್ಯ; Order XXIII Rule 3A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ತಡೆ ಇಲ್ಲ- ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ಸಹಪಾಲುದಾರರ (coparcener) ಪುತ್ರಿ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರನ್ನು ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸದೆ, ಅವರ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ/ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ರಾಜಿ ವಿಭಜನಾ ಡಿಕ್ರಿ ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ (nullity) ಆಗಿದ್ದು, ಬಾಧಿತ ಅಗತ್ಯ ಪಕ್ಷಕಾರರು ಅಂತಹ ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವಂತೆ (recall) ಕೋರಬಹುದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

1956ರ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಕಲಂ 6ರ ಪ್ರಕಾರ ಅಗತ್ಯ ಪಕ್ಷಕಾರರಾಗಿರುವ ಸಹಪಾಲುದಾರ ಪುತ್ರಿ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರನ್ನು ಮೂಲ ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸದೆ ಪಡೆದ ರಾಜಿ ವಿಭಜನಾ ಡಿಕ್ರಿ ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೆಲಂಗಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದೆ.

ತಮ್ಮನ್ನು ದಾವೆಯ ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸದೆ ತಮ್ಮ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವಂತೆ ಕೋರಿರುವ ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರನ್ನು, ದಾವೆಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಕೋಡ್‌ನ Order XXIII Rule 3Aಯಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದರಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ವಿಕ್ರಮ್ ನಾಥ್ ಮತ್ತು ಸಂದೀಪ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರ ಪೀಠವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ:

“ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀಮತಿ ಬಾಲೋ ಬಾಯಿ ಅವರು ಅಥವಾ ಅವರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪಕ್ಷಕಾರರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸದೆ, ದಾವೆದಾರರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಸಹೋದರರು/ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು ಪಡೆದ ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿಯು ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದೆ.”

ಅಪೀಲುದಾರರು ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀಮತಿ ಬಲ್ಲೋ ಬಾಯಿ ಅವರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರಾಗಿದ್ದು, ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕು, ಮೂಲ ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಪಕ್ಷಕಾರರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅಪೀಲು ದಾವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.

ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ ಧನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ವಿರುದ್ಧ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯ ವಿಭಜನೆಗಾಗಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, 1/4ನೇ ಸಹಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಪಾಲು ಇದೆ ಎಂದು ಹಕ್ಕು ಮಂಡಿಸಿದ್ದ ಬಲ್ಲೋ ಬಾಯಿ ಅವರನ್ನು ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಪಕ್ಷಕಾರರು, ಬಲ್ಲೋ ಬಾಯಿ ಅವರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಿಭಜನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆ ರಾಜಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.

ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಅಪೀಲುದಾರರು ಅದನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಲು ಮಧ್ಯಂತರ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆ ಅರ್ಜಿಗಳು ಊರ್ಜಿತವಲ್ಲ (not maintainable) ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.

ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು:

“ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ನಿಲುವು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. 2005ರ Act 39ರಿಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1956ರ ಕಲಂ 6ರ ಅನ್ವಯ, ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ ಟಿಕಾರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರಾದ ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀಮತಿ ಬಲ್ಲೋ ಬಾಯಿ ಅವರು ದಾವೆಯ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ 1/4ನೇ ಪಾಲಿನ ಹಕ್ಕು ಮಂಡಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಈ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯ ಪಕ್ಷಕಾರರಾಗಿದ್ದರು.”

ಬಲ್ಲೋ ಬಾಯಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರನ್ನು ದಾವೆಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಅಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (strangers to the lis) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವಂತೆ ಕೋರುವ ಅವರ ಹಕ್ಕನ್ನು, CPCಯ Order XXIII Rule 3Aಯಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಅದರಂತೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಪೀಲುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಅರ್ಹತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿತು.

ಮುಖ್ಯ ತತ್ವ:

ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ/ವಾರಸುದಾರರು ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅಗತ್ಯ ಪಕ್ಷಕಾರರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರನ್ನು ದಾವೆಗೆ ಸೇರಿಸದೆ, ಅವರ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಡಿಕ್ರಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿ ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬಾಧಕವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯ ಪಕ್ಷಕಾರರು ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ recall ಕೋರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು Order XXIII Rule 3A ಮಾತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ

ಪ್ರಕರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಗೀತಾ ಬಾಯಿ ಮತ್ತಿತರರು ವಿರುದ್ಧ ಕೆ. ಅರ್ಜುನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, SLP (Civil) No(s). 20008–20010 of 2026